مقدمهء مترجم يكى از شعب ادبيات كه در اين سده آخر ميان ملل فرنگ تغيير كلى به هم رسانده و بر بنياد جديدى نهاده شده فن تاريخى است . فى الواقع مورخين بزرگى كه در اين صد سال از ملل فرانسه و انگليس و آلمان به هم رسيده‌اند ، سبك و تيره آن را به طريقهء جديدى درآورده‌اند . اگرچه در جميع قرون و ازمنه مورخين بزرگ بوده‌اند كه شرح اتفاقات مهمه و وقايع معظمهء عصر خود با قصص و حكايات اسلاف خود را به عبارات دلكش و لطف طبع نگاشته و براى اخلاف خود باقى گذارده‌اند و يكى از افتخارهاى تمدن قديم « يونان » و « رومية الكبرى » مورخين بزرگى است كه در آن اوقات به هم رسيده‌اند از قبيل هردوت پدر تاريخ و كزنوفون در يونان ، تاسيت و توسيديت در رومية الكبرى و غيره كه به واسطهء فصاحت بيان خود سرمشق مصنفين و مؤلفين گرديده‌اند و تا قرون متماديه كلمات آنها مهيج خيالات عاليه و محرك تعصب ملتى و وطن‌پرستى بوده و خون هزاران افراد را به جوش و